Skip to main content
2 listopada 2021 / Porady rodziców

Niepożądane zachowania – o prostej teorii i trudnej praktyce

Anna Gawlik Psycholog, neurologopeda, familiolog

Rozwój społeczno-emocjonalny dziecka przypomina sinusoidę. Kiedy już wydaje się, że sytuacja jest opanowana i w domu nastała współpraca, pojawiają się nowe, często niełatwe zachowania. Dzieci sięgają po różne dostępne sobie strategie: biją, kopią, gryzą, uderzają głową w ścianę/podłogę, ciągną za włosy, rzucają zabawkami.

Trudne zachowania dzieci mogą mieć różne podłoże. Można je podzielić na naturalne, czyli wynikające z rozwoju i temperamentu dziecka oraz wtórne wynikające z niezaspokojenia potrzeb: braku poczucia bezpieczeństwa i przynależności do systemu rodzinnego. Warto pochylić się nad nimi i zweryfikować czy dane zachowanie jest rozwojowe czy też nabyte. Jedną z metod jest zerknięcie w literaturę, które zachowania są właściwe dla danego wieku. Drugą jest konsultacja z psychologiem.

Zatem jak nie zwariować i wspomóc dziecko w radzeniu sobie z emocjami?

Zmiana perspektywy

Podczas wybuchu dziecko nie słyszy i nie przyjmuje nawet najbardziej logicznych argumentów rodzica. To cecha gatunkowa. W silnych emocjach podobnie zachowują się dorośli. Przykład: podczas kłótni z partnerem/partnerką argumenty wydają się absurdalne. Kiedy zaś emocje opadną, często okazuje się, że druga strona miała rację. Przyczyny należy szukać w funkcjonowaniu ludzkiego mózgu.  W silnych emocjach przestaje działać jego logiczna część. Uruchamiają się pierwotne mechanizmy obronne: walka, ucieczka lub zamrożenie. Stąd też kiedy maluch jest w silnych emocjach, warto skupić się najpierw na ich wyciszeniu i przywróceniu myślenia logicznego.

Co robić w trakcie wybuchu?

– Kiedy atakuje, zrobić krok w tył.

– Zabrać dziecko z miejsca zapalnego: przenieść/przeprowadzić do innego pokoju.

– Objąć je tak, żeby nie mogło zrobić krzywdy sobie i innym osobom w pomieszczeniu.

– Kiedy ucieka w jakieś miejsce, np. pod stół, pozwolić mu tam pobyć, dać jego złości minąć. Ma prawo przeżyć ją w samotności.

Co mówić w trakcie wybuchu?

„STOP. To mnie boli.”

„STOP. Nie chcę, żebyś mnie kopał.”

„Nie zgadzam się na rzucanie jedzeniem.”

Czasem warto nie mówić nic, tylko działać (patrz punkt wyżej).

Rozmowa

Warto rozmawiać, kiedy emocje już opadną. Czasem wystarczy kwadrans, innym razem dzień lub dwa. Emocje potrzebują czasu, żeby wybrzmieć. Dziecko powinno odczuć, że ma prawo do trudnych emocji. Ważne jest to, by wyrażało je w sposób bezpieczny dla siebie i otoczenia.

Danie przykładu

Dziecko uczy się najlepiej przez obserwację i naśladowanie. W silnych emocjach warto zachowywać się więc tak, jak tego oczekuje się od malucha: dać mu wzór, pokazać konkretne strategie, które są przez rodziców akceptowane. To trudne zadanie, bo emocjonalne wzburzenie jest wyzwaniem także dla dorosłych.

Rodzic – detektyw

Warto zaobserwować i zanotować co poprzedza wybuch złości. Być o krok przed – działać, kiedy się dopiero tli. Dostrzeganie pierwszych symptomów trudnych emocji pozwoli zapobiec eskalacji niepożądanych zachowań. Polecane przez psychologów metody wytupania, narysowania czy wyoddychania złości działają pod warunkiem, że dziecko odczuwa jej wczesne stadium i zna te metody. Kiedy trudne emocje wezmą górę, te sposoby przestają działać, a maluch zaczyna sięgać po dostępne mu strategie: bije, kopie, gryzie, uderza głową o ścianę lub podłogę.

Zachowanie dziecka nie jest wymierzone w rodzica. Maluch w emocjach daje im upust, a dorośli najczęściej w tej sytuacji dostają rykoszetem, bo są najbliższą, dostępną przystanią, przy której czuje się bezpiecznie. Nie ma jednej złotej recepty na każde dziecko. Należy szukać, próbować co się sprawdza w danej rodzinie.

Pomocne w tym mogą być 3 zasady:

Jeśli coś działa, rób to dalej.

Jeśli coś nie działa, zrób coś innego.

Jeśli coś się nie zepsuło to tego nie naprawiaj.

Anna Gawlik Psycholog, neurologopeda, familiolog

Z wykształcenia psycholog, neurologopeda, familiolog, praktyk metody Kids Skills i terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach. Swoją wiedzą dzieli się prowadząc na Instagramie i Facebooku profil Językiem Emocji. Na co dzień pracuje z rodzicami i dziećmi, a prywatnie jest szczęśliwą żoną i mamą.